Burgerinitiatief wil opheldering over verkoop Schelligheheert
Algemeen Verhalen Zes jaar inzet dreigt voor niets te zijn geweestWETSINGE - De monumentale boerderij Schelligheheert bij Wetsinge wordt door de provincie, zoals gemeld, verkocht aan een commerciële partij. De stichting die zich al zes jaar de sokken van het lijf loopt om van Schelligheheert een succesvol burgerinitiatief te maken, kreeg de boerderij niet gegund. Wat rest is een petitie van oud-bestuurslid Roel Assies die niet zozeer om terugdraaien vraagt, als wel om één ding: even pauze en uitleggen. Na alle commotie is dat de meest praktische eis die op tafel ligt.
door Louis Stiller
Schelligheheert is een monumentale boerderij uit 1533 op een bescheiden wierde aan de Provincialeweg bij Wetsinge, met tientallen hectares vruchtbare kleigrond eromheen. Het complex kwam in handen van de provincie via de uitkoopregeling rond de 380 kV-hoogspanningsverbinding van TenneT door het cultuurlandschap bij Wetsinge en Sauwerd. Die lijn riep veel verzet op, maar versterkte ook de overtuiging dat natuurcompensatie meer moest opleveren dan een strookje groen. Bewoners ontwikkelden daarom samen met Landschapsbeheer Groningen een dorpsvisie rond identiteit, ruimtelijke kwaliteit, natuur en recreatie. Daaruit groeide Stichting Landgoed Schelligheheert. De stichting maakte plannen voor voedselproductie in balans met de natuur, verbinding van weidevogelclusters, uitgesteld maaien, plas-dras, een wandelpad en een educatief programma: leren van het landschap. Samen met Stichting Roemte, Herenboeren Groningen en Vakland Het Hogeland is de inzet een landschap voor en door bewoners, als eerste stapsteen in de gebiedsontwikkeling van het Reitdiepdal.
In de eerste jaren werd het plan met de provincie en de provinciale Landschapswerkplaats uitgewerkt in een landschapsplan met Schelligheheert in een centrale rol. Die werkwijze werd gaandeweg verlaten, vanwege provinciale zorgen over staatssteun. Vanaf 2023 verschoof het proces naar een openbare verkoopprocedure op basis van het Didam-arrest, met 80 procent kwaliteit en 20 procent prijs. Voor de stichting was dat het bewijs dat maatschappelijke waarde serieus zou meetellen. Samen met Herenboeren en verzekeraar a.s.r. werd een bod uitgebracht.
Hoger bod
Maar toen kwam 1 oktober 2026. Van uitbesteder Prolander ontvingen de initiatiefnemers een korte mededeling: een andere bieder was geselecteerd. De winnende partij had een substantieel hoger bod neergelegd en de financiële kant van het verhaal gaf de doorslag. Wie de nieuwe eigenaar is, is nog niet openbaar. De koper moet zich houden aan voorwaarden voor landschapsbehoud en er zou nog steeds een ommetje moeten komen. Het streven naar kleinschalige burgerlandbouw van Herenboeren vervalt in elk geval.

Op 11 oktober startte Assies op persoonlijke titel de petitie ‘Provinciale Staten van Groningen: geef Schelligheheert een eerlijke herbeoordeling’, inmiddels ruim 300 keer ondertekend. De kern van zijn betoog is procedureel, niet sentimenteel: wat was die 80 procent kwaliteit werkelijk waard? ,,Als verschillende bieders daarmee dezelfde kwaliteitsscore konden behalen, wordt de prijs alsnog beslissend. Dan zegt de aangekondigde verhouding van 80 procent kwaliteit en 20 procent prijs weinig tot niets.” Heeft de provincie een procedure ingericht waarin maatschappelijke meerwaarde daadwerkelijk het verschil kon maken, of is een initiatief beoordeeld ‘in een wedstrijd waarin kapitaalkracht de doorslag gaf?’ De petitie vraagt Staten vijf dingen: de procedure met spoed bespreken; transparantie over criteria en weging; onderzoeken hoe de oorspronkelijke ambities bij de nieuwe eigenaar geborgd zijn; de provinciale betrokkenheid sinds 2020 reconstrueren; en -het hart van de petitie- de verdere verkoop aanhouden totdat deze vragen openbaar zijn beantwoord.
De stichting maakt ook een concreet verwijt. Volgens voorzitter Arie Moerman waren de verkoopvoorwaarden vooral gericht op beperkte ingrepen in het landschap; eisen op het gebied van duurzame landbouw, biodiversiteit, cultuurhistorie en dorpsbetrokkenheid speelden nauwelijks een rol. Daardoor konden commerciële partijen de stichting eenvoudig overbieden. De kritiek is dat de provincie de regels zo heeft ingericht dat maatschappelijke waarde er niet in kon winnen.
Ondergeschikt belang
De stichting formuleert het zelf zo: ,,Overheden stimuleren ons bewoners om zelf verantwoordelijkheid te nemen voor onze leefomgeving. Maar heeft een bewonersinitiatief grond of gebouwen nodig, dan blijkt maatschappelijke waarde van ondergeschikt belang.” Ze dringt aan op onafhankelijk onderzoek naar hoe de provincie maatschappelijke initiatieven weegt bij vastgoedverkoop.
Inmiddels is vooral de verstandhouding beschadigd. Een pauze kost de provincie weinig: Staten krijgen de beoordelingsmatrix te zien, het provinciebestuur geeft een openbare reactie en de borging van landschap en wandelpad wordt controleerbaar op papier gezet. Zelfs als de uitkomst daarna dezelfde blijft, is de beslissing dan gedragen door een uitleg in plaats van door een mededeling. Er is bovendien een praktisch argument: veertig van de zestig hectare zijn nog niet verkocht. Moerman: ,,Er zijn dus nog mogelijkheden om daar iets moois te realiseren.”
‘We blijven strijdbaar’
,,Wie bewoners jarenlang laat meewerken aan een maatschappelijke toekomst voor hun omgeving, moet kunnen uitleggen hoe die inzet in de uiteindelijke beslissing heeft meegewogen”, stelt Assies. Het belangrijkste dat hij wil: aantonen dat zo’n gebied niet alleen economische waarde vertegenwoordigt, maar ook maatschappelijke, sociale en ecologische. ,,Dit gebied moet je samen met het onderwijs, met ondernemers en met bewoners inrichten. Vandaar dat we dit ook onder de vlag van de Gebiedscoöperatie het Hogeland willen ontwikkelen: hoe leer je van het landschap? We blijven strijdbaar. Het stopt hier niet.”