Voorstelling Wierda is waar feest voor de bezoekers

WINSUM - Wierda!!!???? Zonder al te hoge verwachtingen fietste ik over de lange oprijlaan naar de Wierdaheerd aan de Schouwerzijlsterweg in Winsum. Op de voormalige boerderij van Enno Wierda zou de voorstelling WIERDA!!!?? worden gespeeld. De uitroep- en vraagtekens in de titel stonden er niet voor niets. De makers van het stuk vonden dat er over Enno Wierda zelf maar opmerkelijk weinig bewaard was gebleven. Ze kozen daarom voor de artistieke vrijheid. Scriptschrijver René Thedinga moet gedacht hebben: het is theater, dus het mag. In ieder geval viel het verhaal daarom al niet samen met de historische werkelijkheid. 

Centraal stond het vangen van de tijdgeest, terwijl de vraagtekens ruimte gaven aan nieuwsgierige vragen als: Zou hij ooit verliefd zijn geweest? Had hij hobby’s? De aangekondigde combinatie van drama en humor maakte me huiverig voor een al te flauwe slapstick. Uiteindelijk was het een verrassend, gelaagd en vrolijk eerbetoon: een avond vol professioneel amateurtoneel waarvoor menigeen tot op het laatste moment bleef zitten, ook al dreigde het te gaan regenen tijdens de eerste pauze.

Het muziektheaterspektakel Wierda liet zien dat maatschappelijke vooruitgang en persoonlijk drama in het dorp rauw tegen elkaar aanschuurden. Herenboeren en notabelen dicteerden destijds de gang van zaken. De voorstelling bood een mengeling van lokale nuchterheid en historische wereldpolitiek, omlijst door het Groningse dorpsleven en weidse idealen. Het stuk begint niet op de Groninger klei maar in het Duitse Osnabrück van 1872. Daar vinden twee werelden elkaar op het terras van de studentensociëteit Lex et Voluptas (Latijn voor Wet en Vreugde). Enno Wierda, telg uit het vermogende Winsumer geslacht, danst met de flamboyante Kalinka Oeljanov uit Sint-Petersburg. Zij dromen van een rechtvaardige maatschappij. Voor de jonge Enno betekent dat schoon water, sanitaire vooruitgang en meer kansen voor dagloners en tichelwerkers. Kalinka wil de lijfeigenen op het landgoed van haar vader bevrijden.
Wanneer Enno in 1878 zijn vader opvolgt als burgemeester van Winsum, botst zijn idealistische inslag op de gevestigde orde. Dorpsnotabelen als steenfabrikant Joost van Ham, scheepsbouwer Sissing en dominee Olthof zien en horen hoe Kalinka op het inhuldigingsfeest verschijnt en alle conventies aan haar laars lapt. Zo spreekt Kalinka (rol van Nans Huizinga) op onnavolgbare wijze liefkozende namen als ‘reuzenmarmotje, lief oliemannetje en lekker ding’ uit. De dominee spreekt er schande van en de heren notabelen beramen een complot om het standsgevaar af te wenden. Met hulp van postbode Tjapko, die zijn ‘arbeid-rustverhouding’ wil bewaren en liefde heeft voor dominees postduif Tom, wordt de correspondentie tussen Enno en Kalinka onderschept. Negentien jaar blijft het aan beide kanten stil. Het leven in het dorp vindt plaats rond café Tillema van waardin Fenje en haar hinkende neef Jacob. Groningse humor vormt in die scènes een tegengif voor de standsverschillen en het dagelijkse zwoegen. Zo vermaakt Jacob de stamgasten aan de toog met nuchtere en flauwe zeemansgrappen als: „Ain zeeman störmt, noa maanden op zee, ain bordeel binn’n, bie ain pracht van een barvrauw. Hai smiet ain stoapel geld op bar en ropt: ‘Ik wil wat liefde, een warme maaltijd en iemand die luistert!’ De vrauw kiekt hom aan en zeegt: ‘Dan raad ik je het café verderop aan - daar werkt mijn opoe’.” Later, als de mannen verzuchten over zware tijden en vergeefse plannen, klinkt aan dezelfde bar een andere grap: „Ol zeeman zit teeg’n matrozen te snakjen: ‘k Heb zo vreselijk haard scheuvelt op van dai neie heeeuul laange Multiplex iezers. Machtig mooi’, zee hai, ‘moar mien Piet Hoantje was zo kolt, dat barvrouw noaderhaand teeg’n mie zee: blijf jij voortaan maar mooi je scheve schaatsjes rijden’.”

Het stuk vervreemdt als een onderzoek wordt ingesteld naar de verdwenen buitenlandse post. Postduif ‘Major Tom’ (prachtig gespeeld door Anja Poelma) keert terug uit Petersburg met een USB-stick om de poot. Een filmboodschap toont Kalinka in Siberische gevangenschap en zij onthult nog dat haar neefje Vladimir Oeljanov zelfs zijn naam heeft veranderd in Vladimir Lenin. Ondanks de decennialange stilte blijft Enno als bestuurder bouwen aan de gemeenschap. Aan het eind van zijn leven legt hij samen met kandidaat-notaris Aletta Vrijland de basis voor een erfenis die niet aan kerkelijke partijen toevalt, maar aan het algemeen belang, waaruit de Wierdastichting is ontstaan. Wanneer in september 1921, drieënveertig jaar na de fatale inauguratie, het bedrog rond de brieven aan het licht komt door een verstopte postzak, volgt de ontknoping. De brieven zijn niet verbrand. Tjapko stopte lege vellen in de enveloppen en bewaarde het echte papierwerk. In een prachtige oude auto arriveert Kalinka, stram en getekend door het leven. De hereniging duurt amper vijf minuten. De uitgeputte Enno zakt in elkaar en sterft. Wat resteert is de vraag hoe een dorp zijn eigen geschiedenis herinnert en beheert. Neef Jacob werpt bij het uitzwaaien van de auto een nuchtere blik vooruit: „Hou wait’n ze in Winsum over pak om beet 100 joar den wat veur ain geweldige kerel Enno was. Ken ‘t spul nait beter noar dai naie Stichting van Wierda? Den kenn’n dai d’r misschain ain toneelstukje van moak’n.”
Toen ik na afloop over de drukke laan naar huis reed, betrapte ik mezelf op een brede, voldane glimlach. Wat hebben ruim 100 vrijwilligers een mooi muziektheater neergezet. Net als vele anderen die ik bij het verlaten van het terrein sprak, kon ik van de eerste tot de laatste minuut intens genieten. Bij amateurproducties wil het zangwerk nog wel eens de zwakke schakel zijn of wat wegvallen, maar dat was vanavond geenszins het geval. The Great Borrelnootjes, koor en zangeressen maakten er een waar feest van.