Sicco Steendam uit Roodeschool al vijftig jaar orgelbouwer

ROODESCHOOL - Sicco Steendam viert dit jaar een bijzonder jubileum. Hij oefent al 50 jaar het vak van orgelbouwer uit. Vanuit zijn werkplaats in Roodeschool voorziet hij veel kerken en particulieren in binnen- en buitenland van orgels. Of hij restaureert oude instrumenten. In dit interview vertelt Steendam over zijn vak. ,,Ik heb het gierend druk, maar geen haar op mijn hoofd denkt aan stoppen.”   

door Rudi Diekstra

Sicco groeide op in Enschede in een gezin waar veel naar muziek werd geluisterd. Zijn vader was amateurorganist en zijn moeder had een voorliefde voor Bach. De muziek werd Steendam dus met de paplepel ingegoten. Sicco raakte ook al jong besmet met het ‘orgelvirus’, omdat er vlakbij zijn ouderlijk huis een orgelbedrijf was. De jonge Steendam nam vaak een kijkje in de werkplaats en was toen al gefascineerd door alles wat daar gebeurde. In een bepaalde tijd kon de werkplaats helemaal leeg zijn, maar een paar weken later kon er een compleet orgel staan. Aan de andere kant van de stad was er nog een orgelbedrijf, van de firma Vierdag. Dit bedrijf bouwde en ontwikkelde orgels helemaal zelf, in tegenstelling tot de firma De Olde vlakbij het ouderlijk huis. Beide orgelbedrijven bestaan inmiddels niet meer. Steendam: ,,Het gaat niet zo goed met de orgelbouw. Veel kerken sluiten. Daarnaast is er veel concurrentie. Als er al een nieuw orgel gebouwd kan worden, dan staan alle orgelbedrijven in de rij. Als orgelbedrijven hetzelfde uurloon zouden vragen als een fietsenmaker of een garage, dan kunnen we de tent helemaal wel sluiten. Soms zitten er wel 12.000 uren in de bouw van een orgel, en dan moeten de materiaalkosten nog meegerekend worden.”

Doodsangsten 

Terug naar de beginjaren van Steendam. Wat trok hem zo aan orgels? ,,Met name de klank”, vertelt Steendam. ,,Ik ben bijvoorbeeld niet zo’n houtbewerker. Een orgelbouwer die goed kan intoneren, die de klank van een orgel weet te beïnvloeden maar tegelijkertijd ook een specialist is in de mechaniek en andere technische aspecten, is er bijna niet. Dan moet je al over twee persoonlijkheden beschikken.” Maar dat Steendam orgelbouwer wilde worden, was hem al snel duidelijk. ,,Beroepsvoorlichtingen heb ik nooit bezocht, dat vond ik totaal niet interessant. Toen ik van de lagere school afging, wilde ik graag de opleiding tot orgelbouwer volgen. Maar die bestond natuurlijk niet.” De directeur van Vierdag adviseerde de jonge Sicco om drie keer de LTS te gaan volgen. Want het bouwen van een orgel vraagt om metaalbewerking, houtbewerking en elektrotechniek. Gelukkig kon Steendam alle 4-jarige opleidingen via een combinatieprogramma, inclusief lassen, snel afronden. Meteen kon hij bij de firma Vierdag in Enschede aan het werk. In zijn beginweken stond Sicco soms doodsangsten uit, bang om bijvoorbeeld een vinger kwijt te raken met de cirkelzaag. Geleidelijk aan mocht Steendam de betere klussen doen, om uiteindelijk op de intonatieafdeling, de klankafdeling, terecht te komen. Daarna ging hij naar de firma Vermeulen in Weert om uiteindelijk in het noorden van Nederland, bij Mense Ruiter in Zuidwolde, terecht te komen. ,,De orgels in het noorden van het land zijn totaal anders dan de orgels beneden de rivieren. In het zuiden van het land staan veel orgels in katholieke kerken. Een totaal ander orgeltype”, aldus Steendam. ,,Hierdoor heb ik met veel verschillende soorten orgels ervaring op kunnen doen. Daar heb ik de rest van mijn carrière veel aan gehad.”

Steendam was altijd al van plan om voor zichzelf te beginnen en nam de gok in de jaren tachtig. Er moest een nieuw orgel gebouwd worden in Opeinde, Friesland. Het orgel werd ontworpen naar voorbeeld van een orgel uit de negentiende eeuw, van de firma Witte. Hierna kreeg Steendam veel klussen, en staat het totaal aantal orgels op meer dan 50. 

Noorwegen en Polen

Naast orgels in heel Nederland staan er orgels in Polen en Noorwegen. In Noorwegen bouwde Steendam een orgel van 41 registers met een elektrische speeltafel. Het werd ingewijd door de bekende organist Olivier Latry, de organist van de Notre-Dame in Parijs. Het werken in het buitenland bevalt Steendam erg goed, vooral de betrokkenheid. ,,In Polen waarderen mensen het werk heel erg. Ik kwam eens met mijn busje het dorp in rijden en daarna had ik zomaar 30 fietsers achter me aan. Vervolgens ging ik de plaatselijke pastoor gedag zeggen. Toen ik terug kwam, was de hele bus al uitgeladen en stond alles in de kerk. We werkten tot middennacht door, en toen we klaar waren stond de hele gemeente ‘s nachts in tranen liederen te zingen bij het orgel. De pastoor zong mee met zijn slaapmuts nog op! Daarna deden we nog een paar borreltjes bij de pastoor.”

Entertainen 

Wat zou Sicco zeggen tegen mensen die niks hebben met orgelmuziek? ,,Mensen die niet van orgels houden missen wel iets. Tegelijkertijd kan ik me wel voorstellen dat mensen orgels niet altijd mooi vinden omdat er niet altijd even fraai op wordt gespeeld. Dat heeft ook met de slechte betaling van organisten te maken. Ze krijgen heel wat minder betaald dan een predikant, terwijl ze beiden normaalgesproken flink moeten studeren. Maar ik vind wel dat organisten best wat meer mogen entertainen.” 

Zelf hoopt Steendam nog wel een tijdje actief te zijn. ,,Je moet gewoon je hart volgen. Ik hoor zo vaak van mensen dat ze orgelbouwer willen worden. Maar het is niet altijd even makkelijk. Een orgelbouwer is namelijk vaak ook de directeur van een firma. Ik had op een gegeven moment 10 mensen in mijn bedrijf werken, en die moesten allemaal netjes op tijd hun loon uitbetaald krijgen. Dat kon soms best stressvol zijn. Helemaal als de klanten er niet meer zijn. Daarom doe ik nu alleen nog maar dingen die ik leuk vind.”