Dorpsgidsen Sauwerd en Adorp gaan weer op pad

SAUWERD/ADORP - In Sauwerd en Adorp zijn dorpsgidsen actief, die graag met anderen willen delen hoe interessant de geschiedenis van deze beide dorpen is. In beide plaatsen zijn het er drie. Ze verzorgen wandelingen door hun woonplaatsen, waarbij ze, al vertellende, langs plekken gaan waar de geschiedenis voelbaar is. 

door Janny de Weijs

Hun activiteiten vallen onder de paraplu van de Historische Kring Ubbega. In Sauwerd trekken Bé Kuipers, Goffe Jensma en Janet Brouwer de kar en in Adorp zijn dat Geert Auke Boer, Wendelien Nagtegaal en Wies Boschma. Dit zestal is enthousiast waar het om hun leefomgeving, die zo’n rijke en lange geschiedenis heeft, gaat. De dorpsgidsen gaan overigens goed voorbereid op stap. Dankbaar maken ze gebruik van de vele gegevens, die ze onder andere kunnen ontlenen aan de publicaties van Ben Westerink, voorzitter van de historische Kring Ubbega. Janet Brouwer heeft daarnaast ook nog een gecertificeerde cursus gevolgd. Beide groepen zijn verder aangesloten bij de groep dorpsgidsen op het Hogeland.

In de gezellige koffiehoek van de Dorpswinkel in Sauwerd vertellen Kuipers, Jensma en Nagtegaal enthousiast over hun activiteiten, die in augustus weer van start zijn gaan. Ze hebben er duidelijk zin in. In Sauwerd wordt elke eerste zaterdag van de maand een rondleiding verzorgd, waarbij de gidsen met hun gevolg langs een aantal boeiende locaties trekken. De start is steevast bij genoemde Dorpswinkel, het kloppend hart van het dorp. Voor deze activiteiten is opgave vooraf noodzakelijk. Daarnaast kunnen er op aanvraag aparte rondleidingen worden verzorgd. Voor meer informatie en/of opgave is dorpsgidsen@ubbega.nl in het leven geroepen. Ook telefonisch contact is mogelijk via 06-81359176 (Goffe Jensma).
In Adorp wordt er op zondagmiddagen gewandeld. De start is daar steeds bij de Dorpskerk, waar na afloop de gelegenheid is om er een kopje koffie of thee te drinken en om nog wat na te praten. Opgave kan via familie.boer@hotmail.com.

Enthousiaste dorpsgenoten

In dit dorp begon een groepje enthousiaste dorpsgenoten onder leiding van Geert Auke Boer in 2023 rondleidingen te geven. Als raamwerk voor de rondleidingen door Adorp is een handzaam werkboek samengesteld, waar uit kan worden geput, met veel foto’s van vroeger om een vergelijking te maken met de huidige situatie. In Adorp is het nodige te zien, zoals de Zuiderstraat, vroeger de hoofdweg naar Groningen. Johan Dijkstra maakte er een mooi schilderij van. De oorspronkelijk Romaanse dorpskerk, die onder de Stichting Oude Groninger kerken valt is zomers elke dag te bekijken. Boeiend in Adorp zijn verder twee panden in de Amsterdamse Schoolstijl, de voormalige pastorie en het pand bij de garage.
Ook de groep Sauwerd heeft een werk- en kijkboek gemaakt met veel aandacht voor het ontstaan en de ontwikkeling van het dorp Sauwerd door de eeuwen heen. Beide boeken worden tijdens de rondwandeling gebruikt ter toelichting.

In mei, toen werd herdacht dat ons land 80 jaar was bevrijd, verzorgden de drie dorpsgidsen op verzoek van de plaatselijke Oranjevereniging een tocht die helemaal in het teken stond van wat er in de Tweede Oorlog in Sauwerd is gebeurd en dat is nogal wat. Deze tocht was niet alleen bedoeld voor volwassen Sauwerders, maar zeker ook voor de groepen zeven en acht van basisschool De Meander. Bij de voorbereidingen van die activiteit realiseerden de gidsen zich hoe weinig de naoorlogse generaties weten over de Tweede Wereldoorlog. Men was het ‘gewoon’ geworden om in vrede te leven. In het licht van de huidige geopolitieke spanningen en oorlogsdreigingen wordt daar momenteel wel heel anders tegen aan gekeken. Van de mensen, die de Tweede Wereldoorlog in Sauwerd mee maakten, is bijna niemand meer in leven. Toch kon de heer Veldman, wiens familie in de oorlog zware offers bracht, over die periode nog uit eigen ervaring komen vertellen. Dat maakte diepe indruk. Op de begraafplaats van Sauwerd zijn ook enkele oorlogsgraven.

Ubbega

De geschiedenis van het gebied Ubbega, dat de voormalige gemeente Adorp met de dorpen Adorp, Sauwerd en Wetsinge omvat, is uitermate boeiend. Zo’n 2500 jaar geleden werd er op de oostoever van het riviertje de Hunze sediment afgezet. Hieruit ontstonden uiteindelijk de zogenaamde kwelderwallen, waarop Harssens, Adorp, Eenum, Sauwerd en Wetsinge ontstonden. De grond was erg vruchtbaar: het was er dus goed toeven en er woonden veel mensen. Die kwelderwallen hebben daardoor een rijke historie. In Sauwerd ligt een groot deel van de geschiedenis onder de grond vertellen de gidsen. Daarbij is te denken aan de restanten van de voormalige Onstaborg. Van de oude huizen en huisjes is, in tegenstelling tot Adorp, in Sauwerd niet veel over. Voor de bevolking werd er indertijd ingezet op goede woningen.

Historicus Jensma en Kuipers, die bouwkundige is en ook nog in het Gronings publiceert, vertellen verder over de interessante geschiedenis op godsdienstig gebied in hun dorp. In het confessionele Sauwerd had men te maken met nogal wat kerkscheuringen. Er hebben indertijd flink wat kerken in het gebied gestaan die inmiddels zijn verdwenen. In Klein Wetsinge werd daarvoor in 1846 een kerkje gebouwd als opvolger van de hervormde kerken in Groot Wetsinge en Sauwerd die beide door ernstig verval in 1840 zijn gesloopt. In Sauwerd werd later nog een synodaal gereformeerde kerk gebouwd, die na het Samen Op Weg-proces, samen met de hervormde kerk in Adorp verder ging als de PKN-Gemeente Adorp/Sauwerd/Wetsinge. Ook kwam er na de vrijmaking in 1944 een gereformeerde kerk onderhoudende artikel 31. Die kerk is inmiddels al weer afgestoten en aan de andere kant van de Provincialeweg is een nieuw godshuis gerealiseerd.